الزام نصب AIS طبق SOLAS
سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) الزامات اجباری نصب AIS را در قالب کنوانسیون ایمنی جان اشخاص در دریا (SOLAS) تدوین کرده است تا ایمنی دریانوردی و کارایی ناوبری را ارتقا دهد.
دامنهی شمول (تا سال ۲۰۲۵)
تمام کشتیهای ≥ ۳۰۰ تن ناخالص
هر کشتی با تناژ ناخالص ۳۰۰ تن یا بیشتر که در سفرهای بینالمللی فعالیت میکند.
کشتیهای باری ≥ ۵۰۰ تن ناخالص
کشتیهای باری با تناژ ناخالص ۵۰۰ تن یا بیشتر، حتی اگر در سفرهای بینالمللی فعالیت نکنند.
تمام کشتیهای مسافربری
صرفنظر از اندازه، هر کشتی مسافربری مشمول الزام نصب AIS است.
کشورهای صاحب پرچم میتوانند شناورهایی را که ظرف دو سال از تاریخ الزام قرار است بهطور دائم از خدمت خارج شوند، از این الزام معاف کنند.
جدول زمانبندی اجرای مرحلهای
اجرای این الزام بهصورت مرحلهای و بر اساس نوع و اندازهی کشتی انجام شد و در نهایت بهطور کامل تکمیل گردید:
کشتیهای مسافربری
نفتکشها — از اولین بازرسی تجهیزات ایمنی پس از این تاریخ
کشتیهای با تناژ ناخالص ≥ ۵۰,۰۰۰ تن
کشتیهای با تناژ ناخالص ۱۰,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ تن
کشتیهای با تناژ ناخالص ۳,۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ تن
کشتیهای با تناژ ناخالص ۳۰۰ تا ۳,۰۰۰ تن
کشتیهای غیر بینالمللی موجود (ساختهشده پیش از ۱ ژوئیه ۲۰۰۲)
الزامات عملکردی AIS
طبق مقررات IMO، هر سامانهی AIS باید بتواند:
ارسال خودکار
هویت، نوع، موقعیت، مسیر، سرعت و وضعیت ناوبری کشتی را بهطور خودکار برای ایستگاههای ساحلی، سایر کشتیها و هواپیماها ارسال کند.
دریافت و نمایش
دادهی مشابه را از کشتیهای مجهز به AIS در نزدیکی دریافت و نمایش دهد.
ردیابی بلادرنگ
کشتیها را بهصورت زنده رصد و پیگیری کند.
تبادل با ساحل
با تأسیسات ساحلی مانند سرویسهای ترافیک دریایی (VTS) داده رد و بدل کند.
این چهار عملکرد پایهی اصلی جلوگیری از تصادم، مدیریت ترافیک دریایی و عملیات جستوجو و نجات (SAR) را تشکیل میدهند.
الزامات آزمون سالانه
از تاریخ ۱ ژوئیه ۲۰۱۲، تمام کشتیهای مجهز به AIS موظفاند سالانه توسط یک بازرس یا مرکز خدماتی تأییدشده آزمایش شوند. این آزمون سه مورد را بررسی میکند:
| بخش آزمون | موضوع بررسی |
|---|---|
| برنامهریزی صحیح دادهی ایستا | MMSI، نام کشتی، ابعاد شناور |
| تبادل داده با سنسورها | دقت اتصال به GPS، ژیروکامپاس و سایر سنسورها |
| عملکرد رادیویی | اندازهگیری فرکانس و آزمونهای روی هوا (مثلاً از طریق VTS) |
گزارش این آزمون باید روی کشتی نگهداری شود تا در بازرسیها قابل ارائه باشد.
آینده AIS: یکپارچگی با VDES
سازمان IMO در حال بررسی یکپارچهسازی سامانهی تبادل داده VHF (VDES) در فصلهای چهارم و پنجم کنوانسیون SOLAS برای ارتقای ارتباطات دریایی است.
ظرفیت دادهی بیشتر
ظرفیت انتقال دادهی دیجیتال فراتر از قابلیتهای فعلی AIS.
ادغام در GMDSS
جایگزین بالقوهی آینده برای AIS در سامانهی جهانی ایمنی و امداد دریایی.
لازمالاجرا شدن آن زودتر از ۱ ژانویه ۲۰۲۸ پیشبینی نمیشود.
شناورهای غیر SOLAS و رده Class B
الزام IMO تنها شامل کشتیهای مشمول SOLAS میشود. شناورهای غیر SOLAS — از جمله کشتیهای تجاری داخلی، قایقهای صیادی و شناورهای تفریحی — بهطور جهانی ملزم به نصب AIS نیستند، هرچند بسیاری از مراجع دریایی استفاده از آن را برای این شناورها توصیه یا الزامی میکنند.
IMO نصب ترانسپوندر AIS Class B را برای شناورهای غیر SOLAS توصیه میکند — ردهای با عملکرد کاهشیافته نسبت به Class A، اما با هزینهی بهمراتب پایینتر و مزایای ایمنی قابلتوجه.
| ویژگی | Class A | Class B |
|---|---|---|
| الزام | اجباری برای کشتیهای SOLAS | اختیاری / توصیهشده |
| توان ارسال | 12.5 W | 2 W |
| روش دسترسی به کانال | SOTDMA | CSTDMA (دسترسی چندگانه با تقسیم زمانی و حسگری حامل) |
| بازهی ارسال دادهی پویا | ۲ تا ۱۰ ثانیه | ۳۰ تا ۱۸۰ ثانیه |
| بازهی ارسال دادهی ایستا | هر ۶ دقیقه | هر ۶ دقیقه |
| پیامهای ایمنی متنی | پشتیبانی کامل | اختیاری، در صورت پیکربندی از پیش |
تفاوت توان و روش دسترسی به کانال دلیل اصلی آن است که Class B معمولاً از فاصلهی کمتری نسبت به Class A دیده میشود — همان نکتهای که در مقالهی «AIS چیست؟» دربارهی ردههای ترانسپوندر مطرح شد.
مقررات ملی و منطقهای
از آنجا که IMO نصب AIS را برای شناورهای غیر SOLAS الزامی نکرده، هر کشور مقررات خاص خود را وضع میکند:
گارد ساحلی ایالات متحده
الزام AIS برای برخی یدککشها، شناورهای حامل محمولهی خطرناک و شناورهای فعال در مناطق VTS.
EMSA
الزام برای شناورهای صیادی با طول ۱۵ متر یا بیشتر و تمام کشتیهای مسافربری، بدون توجه به اندازه.
مناطق پرترافیک
الزام AIS برای شناورهای تجاری در مناطق با ترافیک دریایی بالا.
صیادی و کشتیرانی
الزام برای شناورهای صیادی بزرگ و کشتیهای مسافربری (فِری).
چرا شناورهای غیر SOLAS نیز از AIS بهره میبرند
حتی در غیاب الزام قانونی، AIS مزایای متعددی برای شناورهای کوچکتر دارد: افزایش دیدهشدن شناور، کاهش خطر برخورد، کمک به عملیات جستوجو و نجات، امکانپذیر شدن تردد در برخی بنادر و آبراهها، و حتی کاهش بالقوهی حق بیمه یا کمک در تحقیقات پس از حوادث.
استانداردهای فنی بینالمللی
فناوری AIS بر پایهی سه استاندارد اصلی بنا شده که بهطور مشترک توسط IMO، ITU (اتحادیه بینالمللی مخابرات) و IEC (کمیسیون بینالمللی الکتروتکنیک) تدوین شدهاند تا سازگاری و عملکرد یکسان تجهیزات AIS در سراسر دنیا تضمین شود:
مصوب ۱۲ می ۱۹۹۸ (پیوست ۳). الزامات عملکردی، رابط کاربری، اطلاعات لازم و مشخصات فنی تجهیزات AIS، همچنین ملاحظات تأمین برق و دورههای مجاز راهاندازی اولیه را تعیین میکند.
مشخصات فنی AIS همگانی مبتنی بر TDMA در باند VHF دریایی را تعریف میکند — شامل پروتکلهای ارتباطی، تخصیص فرکانس و قالبهای داده.
حداقل الزامات عملیاتی تجهیزات AIS، روشهای آزمون و نتایج لازم را مشخص میکند؛ مشخصات فنی ITU-R M.1371-5 را در بر میگیرد و با استانداردهای IMO MSC.74(69) همراستا است.
استانداردها و سازمانهای تکمیلی
الزامات عملکرد و آزمون گیرندههای GPS مورد استفاده در پشتیبانی از AIS.
استانداردهای افزایش قابلیت اطمینان و صحت ناوبری DGPS.
پیوست ۲؛ توصیههای الزامات نصب و مشخصات عملکرد گیرندههای بیکن DGPS.
نقش کلیدی در توسعه و ترویج فناوری همگانی ترانسپوندر AIS در صنعت دریایی.
کمیتهی ویژهی ۱۰۱ به موضوعات DSC (فراخوانی گزینشی دیجیتال) و AIS میپردازد و پیشنهادهایی برای نهادهای استانداردسازی بینالمللی آماده میکند.
استانداردهای تبادل داده با ترانسپوندرهای AIS که سازگاری میان تجهیزات الکترونیک دریایی مختلف را ممکن میسازند.